Concert Jan-2017

 

   Voorjaars-concert  '17              

  

Uitgevoerd werd: Sergei Rachmaninoff met een viertal VESPERS.

 

 

Concert [1] was op za. 14-jan-2017 om 20:00 uur in de Grote kerk te Elst

adres: Grote Molenstraat 2, 6661 DJ  Elst.              Website:    http://www.pg-elst-info.nl

 

Concert [2] was op zo. 15-jan-2017 om 15:00 uur in de H. Antonius Abt te Nijmegen

adres:  Dennenstraat 125, 6543 JR   Nijmegen.           Website:     http://parochiehees.nl

 

Concert [3] was op za. 21-jan-2017 om 20:00 uur in in de Martinikerk te Doesburg

adres:  Kerkstraat 4, 6981 CM Doesburg. Website: http://www.martinikerk-doesburg.nl

 

Concert [4] was op zo. 22-jan-2017 om 15:00 uur in de St. Jan te Zutphen

adres:  Nieuwstadskerksteeg 2, 7201NH Zutphen.  Website:  http://www.stjanskerkzutphen.nl

 

 

 

Collegium Vocale Zutphen en het Nijmeegse kamerkoor Poco Piu , beiden o.l.v. Saskia Regtering verzorgden in de tweede helft van januari 2017 een viertal uitvoeringen van de Vespers van Serge Rachmaninoff (1873-1943)

Hij schreef deze Vespers voor a capella koor in 1915, een jaar waarin Rusland op de rand van de revolutie stond. 
Velen zien deze compositie als een hoogtepunt van de Russische geestelijke muziek. Rachmaninoff zelf beschouwde, de Vespers als zijn beste koorwerk.

De muziek in de Vespers is grotendeels gebaseerd op "znamenny-melodieën, het Russische equivalent van het gregoriaans. Rachmaninoff was goed bekend met deze stijl van zingen, mede door zijn studie bij Stepan Smolenski, aan wie hij de Vespers opdroeg.

De muziek werd voor het eerst op de vooravond van pasen in 1915 uitgevoerd door het Moskouse Synodale Koor, dat een concert gaf ten bate van de oorlogsslachtoffers. 
De lange nachtwake is een speciale dienst , die in Russisch-orthodoxe kloosters gehouden wordt, voorafgaande aan belangrijke kerkelijke feestdagen, m.n. Pasen, in de orthodoxe kerk het allerbelangrijkste feest.

De Vespers stellen hoge eisen aan het koor: de zang varieert van diepe donkere baspartijen tot hoge vederlichte sopraanpassages.
De melodielijnen vloeien vrijelijk, de dynamiek wisselt sterk.

De beide kamerkoren onder de inspirerende leiding van Saskia Regtering staan borg voor een meditatieve luisterervaring, die het hart rechtstreeks zal bereiken.

In het begin van de vorige eeuw was er in Rusland een ware revival van de traditionele Russische (koor)muziek. Net als Tsjaikovsky, Gretchaninov en anderen schreef ook Sergei Rachmaninoff (1873-1943) in die periode een aantal koorwerken. In die nieuw ontstane Russische koortraditie worden zijn Vespers genoemd als het onmiskenbare hoogtepunt. Slechts twee weken had Rachmaninoff nodig om in februari 1915 dit meesterwerk te schrijven.

Van Rachmaninoff wordt gezegd dat hij geen uitgesproken religieus mens was. Het is dan ook waarschijnlijk dat hij de oude kerkmuziek gebruikte om zijn muzikale ideeën vorm te geven en niet zo zeer om met zijn muziek de liturgie luister bij te zetten. In de kerkdiensten werden zijn Vespers ook bijna nooit gebruikt. Des te vaker wordt het werk uitgevoerd in de concertzalen, waar het telkens en overal met grote waardering wordt ontvangen. Rachmaninoffs Vespers bestaan uit drie delen: de vespers (delen 1 t/m 6), de metten (7 t/m 14) en de priem (15), drie van de gebedsgetijden uit de Russisch orthodoxe Liturgie. Voor negen van de vijftien delen maakte hij gebruik van de authentieke Russische gezangen als fundament, voor de overige zes delen schreef hij melodieën in de Russisch orthodoxe traditie. Hij noemde dit zelf: “bewuste imitaties”. Van de authentieke delen die ten grondslag liggen aan Rachmaninoffs compositie, werden sommige algemeen gebruikt in kerkdiensten van die tijd, zoals deel 2, Blagosloven yesi Ghospody (Gezegend zij U, Heer). Andere (8 t/m 14) waren gebaseerd op eeuwenoude Znamennymelodieën. In alle gevallen gebruikte Rachmaninoff de melodieën als compositiemateriaal, paste ze waar nodig aan en verdeelde ze over de verschillende stemmen zoals in een orkestwerk.

Rachmaninoff behandelde de koorstemmen als die van een orkest. Van de zangers worden uiteenlopende vocale technieken gevraagd, met variaties in kleur, sterke diviseringen en zorgvuldig uitgeschreven accenten, zowel in de teksten als in de dynamiek. Hij paste een techniek toe uit de Russische volksmuziek, de tegenstempolyfonie die sterk afwijkt van het West-Europese contrapunt. De melodie wordt daarin begeleid door een constante toon, gezongen door wisselende koorpartijen. Melodiestructuren onderstrepen bepaalde tekstdelen, en herhalingen van bepaalde melodielijnen tussen de verschillende stemmen benadrukken weer andere tekstgedeelten. Wat Rachmaninoffs muziek virtuoos maakt zijn de veelvuldige diviseringen in de koorpartijen: elke partij wordt ten minste in drieën onderverdeeld, wat resulteert in soms twaalfstemmige muziek. Ook in het stembereik is de muziek extreem, zowel voor de bassen als voor de sopranen. Zo wordt door de bassen gezongen van de lage Bes tot de hoge F.

Net als in zijn beroemde piano concerten en symfonische werken toont Rachmaninoff in de Vespers zijn voorliefde voor ongebruikelijk brede en rijk gevulde akkoorden, en ook maakte hij veelvuldig gebruik van complexe dissonanten (zoals aan het einde van deel 7 “hvalu”), die vrijwel altijd oplossen in volle drieklanken. Wat bij het beluisteren van de Vespers een blijvende indruk achterlaat, is de intense expressie van de teksten in de wake. Het werk voert de luisteraar door een breed scala van stemmingen en emoties. Zo is er bijvoorbeeld de berusting van Simeon na het zien van de Verlosser in deel 5. Niet voor niets droeg Rachmaninoff op dit deel bij zijn eigen begrafenis uit te voeren; misschien ook wel om de laatste twee maten, waarin de diepe bassen stap voor stap in de tombe afdalen tot de allerlaagste bes.

De criticus Derzhanovski schreef over de Vespers: “Rachmaninoff is misschien nog niet eerder zo na gekomen aan de mensen, aan hun tradities, hun ziel, als in dit werk.”

(Met dank aan Musica Vocale Wageningen voor het ter beschikking stellen van deze tekst; de tekst is door Poco Più enigszins aangepast)

Dit is muziek van Sergei Rachmaninoff.

 Uitvoerenden: Latvian Radio Choir

 Dirigent: Sigvards Kjava

 

  01 Come, Let us worship.

  02 Bless the Lord, O my soul.mp3

  03 Blessed is the man

  04 Gladsome light

  05 Lord, now lettest thou

  06 Rejoice, O virgin

  07 The six psalms

  08 Praise the name of the Lord

  09 Blessed art thou, O Lord

  10 Having beheld the ressurrection of Christ

  11 My soul magnifies the Lord

  12 The great doxology

  13 The troparion Today salvation has come

  14 The troparion Thou didst rise from the tomb

  15 To thee, the victorious leader